Spółka komandytowo-akcyjna S.K.A. – zakładanie i rejestracja

Zakładanie spółki komandytowo-akcyjnej: praktyczny poradnik

Spółka komandytowo-akcyjna (S.K.A.) łączy cechy spółki osobowej z mechanizmami typowymi dla spółek kapitałowych. Zakładanie spółki komandytowo-akcyjnej sprawdza się przede wszystkim w dwóch scenariuszach: gdy przedsiębiorca chce pozyskać zewnętrzne finansowanie bez utraty kontroli nad biznesem, albo gdy planuje strukturę zabezpieczającą przed wrogim przejęciem.

Konstrukcja S.K.A. zakłada występowanie dwóch kategorii wspólników. Komplementariusz prowadzi sprawy spółki i reprezentuje ją na zewnątrz, ponosząc przy tym nieograniczoną odpowiedzialność za zobowiązania. Akcjonariusz dostarcza kapitał, ale nie odpowiada za długi spółki i ma ograniczony wpływ na bieżące zarządzanie.

Jak założyć spółkę komandytowo-akcyjną – kluczowe parametry

Kapitał zakładowy przy zakładaniu spółki komandytowo-akcyjnej wynosi minimum 50 000 zł – to więcej niż w spółce z o.o. (5 000 zł), ale mniej niż w spółce akcyjnej (100 000 zł). Minimalna wartość nominalna jednej akcji to 1 grosz.

Statut spółki komandytowo-akcyjnej wymaga formy aktu notarialnego. Obok statutu konieczne są akty związania – oświadczenia akcjonariuszy wyrażające zgodę na zawiązanie spółki i objęcie akcji.

Rejestracja spółki komandytowo-akcyjnej odbywa się w KRS. Spółka powstaje dopiero z chwilą wpisu do rejestru. Przed rejestracją S.K.A. nie ma jeszcze pełnej podmiotowości prawnej, co komplikuje kwestię wnoszenia wkładów – formalnie trafiają one do podmiotu, który jeszcze nie istnieje.

Odpowiedzialność wspólników – gdzie tkwi diabeł

Komplementariusz

Odpowiada całym swoim majątkiem za zobowiązania spółki, ale odpowiedzialność ta ma charakter subsydiarny: wierzyciel może sięgnąć do kieszeni komplementariusza dopiero gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Nie przeszkadza to jednak wierzycielowi wytoczyć powództwa przeciwko komplementariuszowi jeszcze zanim ta przesłanka się ziści.

Istotna praktyczna konsekwencja: na podstawie tytułu egzekucyjnego wydanego przeciwko spółce można uzyskać klauzulę wykonalności przeciwko komplementariuszowi (art. 778¹ KPC), bez konieczności prowadzenia odrębnego procesu.

Wyjątek od nieograniczonej odpowiedzialności dotyczy komplementariusza, który został pozbawiony prawa reprezentacji przez sąd wbrew swojemu sprzeciwowi – taki wspólnik nie odpowiada za zobowiązania powstałe po wykreśleniu go z rejestru jako reprezentanta.

Akcjonariusz

Co do zasady nie odpowiada za zobowiązania spółki. Ryzykuje jedynie utratą wniesionego wkładu. Są jednak wyjątki:

• zamieszczenie nazwiska lub firmy akcjonariusza w firmie spółki powoduje jego odpowiedzialność jak komplementariusza
• działanie w imieniu spółki bez ujawnienia pełnomocnictwa lub z przekroczeniem umocowania skutkuje osobistą odpowiedzialnością akcjonariusza
• odpowiedzialność za zobowiązania spółki powstałe z działań przed jej rejestracją

Sp. z o.o. jako komplementariusz – popularna struktura przy zakładaniu S.K.A.

W praktyce przy zakładaniu spółki komandytowo-akcyjnej dominuje model, w którym komplementariuszem jest spółka z ograniczoną odpowiedzialnością. Dlaczego?

Ograniczenie ryzyka osobistego – odpowiedzialność za zobowiązania S.K.A. ponosi spółka z o.o., a nie osoby fizyczne. Członkowie zarządu sp. z o.o. odpowiadają tylko subsydiarnie i mogą się od tej odpowiedzialności uwolnić przez terminowe złożenie wniosku o upadłość.

Stabilność struktury – wymiana osób zarządzających odbywa się na poziomie zarządu sp. z o.o., bez konieczności modyfikacji składu wspólników S.K.A. Śmierć osoby fizycznej pełniącej funkcję w zarządzie nie prowadzi do rozwiązania spółki.

Łatwiejsze przeniesienie kontroli – zbycie udziałów w sp. z o.o. będącej komplementariuszem jest prostsze niż przeniesienie ogółu praw i obowiązków komplementariusza, które wymaga zgody pozostałych wspólników.

Akcjonariuszami w takiej strukturze są często te same osoby, które kontrolują sp. z o.o. W rezultacie powstaje podmiot, w którym formalnie istnieją dwie kategorie wspólników, ale de facto kontrolę sprawuje ten sam krąg osób.

Opodatkowanie – co się zmieniło

Do końca 2013 roku S.K.A. cieszyła się statusem transparentności podatkowej – nie była podatnikiem CIT, opodatkowani byli tylko wspólnicy. Od 1 stycznia 2014 roku spółka komandytowo-akcyjna jest podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, co oznacza podwójne opodatkowanie dochodów (najpierw na poziomie spółki, potem przy wypłacie zysku wspólnikom).

Estoński CIT jest dostępny dla S.K.A. od 2022 roku, ale tylko gdy wszyscy wspólnicy (zarówno komplementariusze, jak i akcjonariusze) są osobami fizycznymi. Efektywna stawka łącznego opodatkowania w tym systemie wynosi 20% dla małych podatników i 25% dla pozostałych.

Przedsiębiorca staje przed wyborem: albo struktura ze sp. z o.o. jako komplementariuszem (ograniczenie odpowiedzialności, ale brak dostępu do estońskiego CIT), albo wyłącznie osoby fizyczne jako wspólnicy (estoński CIT możliwy, ale pełna odpowiedzialność osobista komplementariusza).

Składki ZUS – akcjonariusz jest zwolniony z oskładkowania, również ze składki zdrowotnej. Komplementariusz od 2023 roku płaci składki ZUS, w tym 9% składkę zdrowotną.

Podział kompetencji: kto o czym decyduje

Komplementariusz

• prowadzi sprawy spółki
• reprezentuje spółkę wobec osób trzecich
• może być pozbawiony tych uprawnień tylko przez sąd z ważnych powodów (lub za zgodą wszystkich komplementariuszy plus większością głosów walnego zgromadzenia)

Walne zgromadzenie akcjonariuszy

Decyduje o najważniejszych sprawach, ale wiele uchwał wymaga dodatkowo zgody wszystkich lub większości komplementariuszy:

• zmiany statutu
• zbycie przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części
• zbycie nieruchomości
• podział zysku i pokrycie straty
• rozwiązanie spółki
• połączenie spółki i przekształcenie spółki

Rada nadzorcza

Jest fakultatywna (obowiązkowa tylko gdy liczba akcjonariuszy przekracza 25). Sprawuje nadzór nad działalnością spółki i reprezentuje ją w stosunkach z komplementariuszami.

Pułapki przy zakładaniu spółki komandytowo-akcyjnej

Złożoność regulacji – do S.K.A. stosuje się odpowiednio przepisy o spółce jawnej (do stosunków między komplementariuszami i ich odpowiedzialności) oraz przepisy o spółce akcyjnej (do akcjonariuszy, walnego zgromadzenia, rady nadzorczej). Ten podwójny system odesłań generuje wątpliwości interpretacyjne.

Brak możliwości podziału – S.K.A. nie może być dzielona w trybie przepisów o podziale spółek. Może natomiast łączyć się z innymi spółkami i przekształcać.

Kwestia spółki jednoosobowej – przeważa pogląd, że nie można założyć spółki komandytowo-akcyjnej z jednym wspólnikiem będącym jednocześnie komplementariuszem i jedynym akcjonariuszem. Wymaga się co najmniej dwóch różnych osób w tych rolach.

Ograniczenia branżowe – S.K.A. nie może prowadzić działalności bankowej ani ubezpieczeniowej (zarezerwowane dla spółek akcyjnych). Może natomiast prowadzić dom maklerski, pod warunkiem że komplementariuszami są co najmniej dwie osoby z uprawnieniami maklera lub doradcy inwestycyjnego.

Kiedy S.K.A. ma przewagę nad innymi formami

Podsumowanie: kiedy warto założyć spółkę komandytowo-akcyjną

Zakładanie spółki komandytowo-akcyjnej sprawdza się najlepiej gdy planujesz:

• wehikuł inwestycyjny kontrolowany przez fundusz lub grupę inwestorów
• strukturę dla biznesu rodzinnego z uznaną pozycją rynkową, gdzie założyciel chce zachować kontrolę przy jednoczesnym pozyskaniu zewnętrznego kapitału
• spółkę celową dla pojedynczych przedsięwzięć (zwłaszcza w branży deweloperskiej), gdzie kluczowa jest izolacja ryzyka

Przed wyborem tej formy warto jednak zweryfikować, czy złożoność struktury i wyższe koszty obsługi prawnej uzasadniają korzyści w konkretnej sytuacji biznesowej. Zakładanie spółki komandytowo-akcyjnej wymaga starannego przygotowania dokumentacji i przemyślenia struktury właścicielskiej już na etapie planowania.